Η απελευθέρωση των Ιωαννίνων στις 21 Φεβρουαρίου 1913 αποτελεί το αποκορύφωμα των ελληνικών επιχειρήσεων στο μέτωπο της Ηπείρου κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο. Η κατάληψη της πόλης δεν σήμανε μόνο το τέλος της οθωμανικής κυριαρχίας 483 ετών, αλλά ανέδειξε και τη στρατηγική ευφυΐα του ελληνικού στρατού απέναντι σε μια από τις πιο σύγχρονες οχυρωματικές γραμμές της Ευρώπης.

Το ιστορικό πλαίσιο και το μέτωπο της Ηπείρου

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος το 1912, η Ελλάδα έδωσε προτεραιότητα στο μέτωπο της Μακεδονίας. Στην Ήπειρο, ο Στρατός Ηπείρου υπό τον Αντιστράτηγο Κωνσταντίνο Σαπουντζάκη είχε αρχικά αμυντικό ρόλο. Παρά τις περιορισμένες δυνάμεις, οι Έλληνες κατάφεραν γρήγορα να απελευθερώσουν την Πρέβεζα και το Μέτσοβο, μεταφέροντας τον αγώνα στην καρδιά της Ηπείρου.

Το “Απόρθητο” οχυρό του Μπιζανίου

Το μεγαλύτερο εμπόδιο για την απελευθέρωση των Ιωαννίνων ήταν το Μπιζάνι. Πρόκειται για έναν ορεινό όγκο νότια της πόλης, ο οποίος είχε οχυρωθεί με τη βοήθεια Γερμανών ειδικών. Τα πέντε μόνιμα πυροβολεία και η φυσική θέση του οχυρού το καθιστούσαν, σύμφωνα με τους ξένους παρατηρητές, αδύνατο να κυριευθεί.

Η αλλαγή στην ηγεσία και η τελική επίθεση

Μετά από δύο αποτυχημένες επιθέσεις, η ηγεσία του στρατού ανατέθηκε στον Διάδοχο Κωνσταντίνο. Η στρατηγική άλλαξε: αντί για κατά μέτωπο επίθεση, σχεδιάστηκε ένας ευρύς κυκλωτικός ελιγμός.

Η καθοριστική συμβολή του Ιωάννη Βελισσαρίου

Στις 20 Φεβρουαρίου 1913 ξεκίνησε η γενική επίθεση. Η δράση του 9ου Τάγματος Ευζώνων υπό τον Ταγματάρχη Ιωάννη Βελισσαρίου υπήρξε καταλυτική. Οι εύζωνες κατάφεραν να διεισδύσουν βαθιά στις τουρκικές γραμμές και να φτάσουν στον Άγιο Ιωάννη, αποκόπτοντας τις τηλεπικοινωνίες του εχθρού.

Γνωρίζατε ότι: Ο αιφνιδιασμός ήταν τόσο μεγάλος, που η τουρκική διοίκηση στα Ιωάννινα έχασε την επαφή με τα οχυρά στο Μπιζάνι, τα οποία παρέμεναν ακόμη άθικτα αλλά αποκομμένα.

Η Παράδοση της Πόλης: 21 Φεβρουαρίου 1913

Ο Οθωμανός διοικητής Εσάτ Πασάς, βλέποντας τον στρατό του κυκλωμένο, έστειλε αντιπροσωπεία για την παράδοση της πόλης. Τις πρώτες πρωινές ώρες της 21ης Φεβρουαρίου, στο χάνι του Εμίν Αγά, υπογράφηκε η άνευ όρων παράδοση.

Στατιστικά Στοιχεία της Μάχης	Μέγεθος
Ελληνικές Δυνάμεις	~41.000 στρατιώτες
Τουρκικές Δυνάμεις	~35.000 στρατιώτες
Τούρκοι Αιχμάλωτοι	8.600 άνδρες
Ημερομηνία Απελευθέρωσης	21 Φεβρουαρίου 1913

Η σημασία της νίκης

Η απελευθέρωση των Ιωαννίνων προκάλεσε κύματα ενθουσιασμού σε ολόκληρο τον ελληνισμό. Ο αντίκτυπος ήταν τεράστιος. Η νίκη αυτή εξύψωσε το διεθνές γόητρο της Ελλάδας και άνοιξε τον δρόμο για την απελευθέρωση της Βορείου Ηπείρου (Αργυρόκαστρο, Χειμάρρα, Άγιοι Σαράντα), αν και οι διπλωματικές εξελίξεις που ακολούθησαν δεν επέτρεψαν την οριστική ενσωμάτωση όλων αυτών των περιοχών στο ελληνικό κράτος.