Σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση που επαίρεται για τις κοινωνικές της αξίες, οι πολιτικές για την τρίτη ηλικία και την ανεργία των νέων αποκαλύπτουν ένα βαθύ ηθικό και πολιτικό έλλειμμα.

Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με ένα σιωπηλό αλλά ραγδαία οξυνόμενο κοινωνικό ρήγμα: την παράταση της ηλικίας συνταξιοδότησης και την ενθάρρυνση επιστροφής των συνταξιούχων στην εργασία, ενώ η νεολαία αντιμετωπίζει εκρηκτικά ποσοστά ανεργίας. Οι κυβερνήσεις το παρουσιάζουν ως «αναγκαία προσαρμογή». Όμως πρόκειται για μια βαθιά ανήθικη πρακτική, που τιμωρεί τη γήρανση και καταδικάζει τους νέους στη στασιμότητα.

Το νέο μοντέλο «εργαζόμενου συνταξιούχου»

Από τη Γερμανία και τη Γαλλία μέχρι την Ιταλία και την Ισπανία, γίνεται ολοένα και πιο κοινή η πρακτική παράτασης της συνταξιοδότησης έως τα 67 ή και τα 70 έτη. Παράλληλα, θεσπίζονται φορολογικά κίνητρα για τους ηλικιωμένους που επιλέγουν ή αναγκάζονται να συνεχίσουν να εργάζονται μετά τη σύνταξη.

Αυτό που κάποτε θεωρούταν δικαίωμα –η ξεκούραση και η αξιοπρεπής ζωή μετά από δεκαετίες εργασίας– μετατρέπεται τώρα σε προνόμιο. Και μάλιστα προνόμιο με οικονομικό κόστος, αφού πολλές φορές οι συνταξιούχοι αναγκάζονται να εργαστούν απλώς για να επιβιώσουν, λόγω των χαμηλών συντάξεων και του αυξανόμενου κόστους ζωής.

Η απόλυτη αντιστροφή ευθυνών

Οι κυβερνήσεις παρουσιάζουν αυτές τις πολιτικές ως λύση για δύο παράλληλα προβλήματα:

• Τη φτώχεια στους ηλικιωμένους
• Την ανεργία των νέων

Στην πράξη, όμως, ούτε οι ηλικιωμένοι ζουν καλύτερα, ούτε οι νέοι βρίσκουν δουλειά. Αντί να χρηματοδοτηθεί ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος και να επιβληθεί δικαιότερη φορολογία στις μεγάλες επιχειρήσεις και το υπερπλούσιο 1%, η λύση που προτείνεται είναι η εργασία μέχρι θανάτου.

Η ευθύνη μεταφέρεται στους πολίτες, που υποτίθεται ότι “δεν αποταμίευσαν σωστά” ή “ζουν περισσότερο”. Κανείς όμως δεν αναφέρεται στα κρατικά λάθη, στις περικοπές, ή στη συστηματική αποδυνάμωση των ασφαλιστικών ταμείων από τη δεκαετία του 1990 και μετά.

Οι νέοι στο περιθώριο

Την ίδια στιγμή, η ανεργία στους νέους παραμένει σε διψήφια ποσοστά. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, η μέση ανεργία των νέων στην Ε.Ε. ξεπερνά το 14%, ενώ σε χώρες όπως η Ισπανία και η Ελλάδα αγγίζει ή και ξεπερνά το 25%.

Η αγορά εργασίας, γεμάτη συνταξιούχους που παραμένουν ενεργοί, στερεί από τους νέους την ευκαιρία για επαγγελματική είσοδο και εξέλιξη. Αντί για πολιτικές ενίσχυσης της νεανικής απασχόλησης, βλέπουμε μια στρεβλή διαχείριση που γεννά ανταγωνισμό μεταξύ γενεών αντί για συνεργασία.

Η Ευρώπη χάνει το ηθικό της έρεισμα

Η Ευρώπη αρέσκεται να αυτοπροβάλλεται ως παγκόσμιο παράδειγμα κοινωνικής ευθύνης και αλληλεγγύης. Όμως αυτή η νέα στρατηγική γύρω από τη γήρανση και την εργασία δεν είναι ούτε δίκαιη ούτε βιώσιμη.

Οι σημερινοί ηλικιωμένοι δεν είναι βάρος. Είναι οι άνθρωποι που έχτισαν το κοινωνικό κράτος, που πλήρωσαν φόρους για δεκαετίες και που στήριξαν τις υποδομές της κοινωνίας. Αξίζουν αξιοπρέπεια, όχι οικονομικό εξαναγκασμό. Το ίδιο και οι νέοι: δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως “πολυτέλεια” ή “μελλοντική επένδυση”. Είναι το παρόν της Ευρώπης.

Τι χρειάζεται:

• Κατώτατη αξιοπρεπής σύνταξη σε όλη την Ε.Ε., ανεξαρτήτως εισοδήματος
• Μείωση ορίου συνταξιοδότησης, όχι αύξηση
• Στήριξη της νεανικής εργασίας με επιδοτήσεις και φοροαπαλλαγές σε επιχειρήσεις που προσλαμβάνουν νέους
• Προοδευτική φορολογία και φορολόγηση του πλούτου για ενίσχυση των συνταξιοδοτικών ταμείων
• Εθνικός και ευρωπαϊκός διάλογος για την εργασία και τη γήρανση, με στόχο τη διαγενεακή δικαιοσύνη

Η πολιτισμένη κοινωνία κρίνεται από το πώς φέρεται στους πιο αδύναμους. Σήμερα, αποτυγχάνει.

Η Ευρώπη βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Θα συνεχίσει να προβάλλει τεχνοκρατικά επιχειρήματα για τη σύνταξη στα 70 ή θα επαναφέρει στο επίκεντρο τις αξίες της κοινωνικής δικαιοσύνης; Αν θέλουμε πραγματικά μια Ευρώπη για όλους –νέους, ηλικιωμένους, εργαζόμενους και συνταξιούχους– τότε η πολιτική οφείλει να αλλάξει κατεύθυνση. Πριν να είναι πολύ αργά.