Υπάρχουν μέρη που η ιστορία τα επισκέπτεται ξανά και ξανά. Το Bürgerbräukeller, ήταν ένα από αυτά. Άνοιξε το 1885 ως μεγάλη ζυθοποιική αίθουσα του Bürgerliches Brauhaus München, που αργότερα συγχωνεύθηκε με τη Löwenbräu. Την ίδια ημερομηνία, 8 Νοεμβρίου, με διαφορά 16 ετών, έγιναν εκεί δύο γεγονότα που σημάδεψαν τον 20ό αιώνα: ένα αποτυχημένο πραξικόπημα και μια αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας.

1923: Το «Πραξικόπημα της Μπυραρίας»

Η Γερμανία του 1923 βρισκόταν σε βαθιά κρίση. Ο υπερπληθωρισμός είχε εξαφανίσει τις αποταμιεύσεις, η κατοχή του Ρουρ από τους Γάλλους πλήγωνε το εθνικό αίσθημα και η Δημοκρατία της Βαϊμάρης έμοιαζε εύθραυστη. Σε αυτό το κλίμα, ο Αδόλφος Χίτλερ, αρχηγός του τότε μικρού Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος (NSDAP), είδε την ευκαιρία του.

Το βράδυ της 8ης Νοεμβρίου εισέβαλε με ένοπλους ακολούθους στο Bürgerbräukeller, όπου μιλούσε ο Γκούσταφ φον Κάρ, ο ισχυρός άνδρας της Βαυαρίας. Πυροβόλησε στο ταβάνι, διακήρυξε «εθνική επανάσταση» και προσπάθησε να εξαναγκάσει τους Βαυαρούς ηγέτες να τον ακολουθήσουν. Ήθελε να επαναλάβει όσα είχε πετύχει ο Μουσολίνι με την «Πορεία προς τη Ρώμη».

Μάταια όμως, την επομένη, 9 Νοεμβρίου, η πορεία των πραξικοπηματιών προς το κέντρο του Μονάχου σταμάτησε με πυρά της αστυνομίας στην Odeonsplatz. Σκοτώθηκαν 16 υποστηρικτές του Χίτλερ και τέσσερις αστυνομικοί. Ο ίδιος συνελήφθη και δικάστηκε για εσχάτη προδοσία. Ο Χίτλερ καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια φυλάκιση και αποφυλακίστηκε έπειτα από περίπου εννέα μήνες.

1939: Η βόμβα του Γκέοργκ Έλσερ

Στις 8 Νοεμβρίου 1939, το καθεστώς γιόρταζε στο ίδιο μέρος την 16η επέτειο του πραξικοπήματος. Ο πόλεμος είχε ξεκινήσει πριν από δύο μήνες. Ο Χίτλερ μίλησε, αλλά έφυγε από την αίθουσα νωρίτερα από το προγραμματισμένο. Η πτήση του για το Βερολίνο είχε ακυρωθεί λόγω ομίχλης και ήθελε να προλάβει το τρένο. Λίγα λεπτά αργότερα, μια βόμβα κρυμμένη σε κολόνα πίσω από το βήμα ανατινάχθηκε. Σκοτώθηκαν οκτώ άνθρωποι (σε ορισμένες πηγές επτά) και δεκάδες τραυματίστηκαν.

Ο δράστης δεν ανήκε σε κανένα οργανωμένο δίκτυο. Ήταν ο Γκέοργκ Έλσερ, ένας ξυλουργός από τη Σουαβία, που ενήργησε εντελώς μόνος. Είχε πειστεί ότι ο Χίτλερ οδηγούσε τη Γερμανία στον πόλεμο και στην καταστροφή. Επί μήνες έμενε κρυφά μέσα στην μπυραρία μετά το κλείσιμο, 30 με 35 νύχτες συνολικά, και λάξευε την κολόνα για να τοποθετήσει τον μηχανισμό που είχε κατασκευάσει ο ίδιος. Συνελήφθη την ίδια νύχτα στα ελβετικά σύνορα, στην Κωνστάντζα. Παρέμεινε φυλακισμένος ως «προσωπικός κρατούμενος» του Χίτλερ και εκτελέστηκε στο Νταχάου στις 9 Απριλίου 1945, λίγες εβδομάδες πριν από την απελευθέρωση.

Για δεκαετίες ο Έλσερ έμεινε στο περιθώριο της μνήμης. Το καθεστώς είχε παρουσιάσει την απόπειρα ως σχέδιο των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών, και πολλοί δυσκολεύονταν να πιστέψουν ότι ένας απλός εργάτης μπορούσε να φτάσει τόσο κοντά. Σήμερα αναγνωρίζεται ως ένας από τους πιο μοναχικούς και πιο θαρραλέους αντιστασιακούς.

Τι απέμεινε σήμερα

Το Bürgerbräukeller επέζησε των βομβαρδισμών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά όχι της μεταπολεμικής ανάπλασης της περιοχής: κατεδαφίστηκε το 1979. Στο πρώην οικόπεδο στη Rosenheimer Straße βρίσκονται σήμερα το ξενοδοχείο Hilton München City, η έδρα της GEMA και το πολιτιστικό κέντρο Gasteig, που άνοιξε το 1985. Στο σημείο μια πλακέτα θυμίζει τον Γκέοργκ Έλσερ, και μια φωτιζόμενη πινακίδα στο πέρασμα δίπλα στη Glashalle εξηγεί το ιστορικό πλαίσιο. Το Μόναχο αντιμετωπίζει πλέον ανοιχτά και κριτικά το παρελθόν του ως «πρωτεύουσα του κινήματος», μέσω του Κέντρου Τεκμηρίωσης για την Ιστορία του Εθνικοσοσιαλισμού (NS-Dokumentationszentrum).

Οι δύο ημερομηνίες ταιριάζουν σχεδόν συμβολικά. Το 1923 η δημοκρατία άντεξε. Το 1939 ένας άνθρωπος προσπάθησε μόνος του να σταματήσει όσα ακολούθησαν, και του έλειψαν λίγα λεπτά.