Η πρόσβαση στο καθαρό νερό είναι δικαίωμα, όχι προνόμιο. Από την Ελλάδα μέχρι τη Βολιβία, η εμπειρία δείχνει ότι η διαχείριση ενός τόσο πολύτιμου αγαθού δεν μπορεί να αποσυνδέεται από τις ανάγκες της κοινωνίας.

Υπάρχουν πράγματα που θεωρούμε αυτονόητα μέχρι τη στιγμή που κινδυνεύουμε να τα χάσουμε. Το νερό που τρέχει από τη βρύση μας είναι ένα από αυτά. Ανοίγουμε τη βρύση, γεμίζουμε ένα ποτήρι, πλένουμε τα χέρια μας, μαγειρεύουμε. Μικρές, καθημερινές πράξεις, στις οποίες σπάνια δίνουμε σημασία.

Κι όμως, πίσω από κάθε σταγόνα βρίσκεται ένα από τα πολυτιμότερα αγαθά της ανθρώπινης ζωής.

Το νερό δεν είναι ένα συνηθισμένο προϊόν. Δεν είναι ένα ακόμη αγαθό που μπορούμε να στερηθούμε όταν ακριβαίνει. Είναι απαραίτητο για την επιβίωσή μας, για την υγεία μας, για την αξιοπρέπειά μας. Γι’ αυτό και η πρόσβαση σε καθαρό και ασφαλές νερό δεν μπορεί να εξαρτάται από το εισόδημα, την κοινωνική θέση ή την οικονομική δυνατότητα κάθε ανθρώπου.

Όταν το αυτονόητο κινδυνεύει να γίνει πολυτέλεια

Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία ολοένα και περισσότερες πτυχές της καθημερινότητάς μας αντιμετωπίζονται με όρους αγοράς. Η κατοικία, η ενέργεια, η υγεία, η παιδεία και τώρα, όλο και πιο έντονα, το νερό βρίσκονται στο επίκεντρο μιας συζήτησης που αφορά το όριο ανάμεσα στο δημόσιο συμφέρον και στην ιδιωτική κερδοφορία.

Η εμπειρία με το ηλεκτρικό ρεύμα έχει ήδη δείξει πόσο έντονα μπορούν να επηρεάσουν τα νοικοκυριά οι αυξήσεις στο κόστος βασικών αγαθών. Γιατί, λοιπόν, να δεχτούμε ότι το νερό πρέπει να ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο;

Η ιδιωτικοποίηση ή η εμπορευματοποίηση της διαχείρισης των υδάτινων πόρων παρουσιάζεται συχνά ως λύση για τον εκσυγχρονισμό των υποδομών, την προσέλκυση επενδύσεων και τη βελτίωση των υπηρεσιών. Είναι αλήθεια ότι τα δίκτυα χρειάζονται συντήρηση, τεχνολογική αναβάθμιση και σημαντικούς πόρους. Είναι επίσης αλήθεια ότι η δημόσια διαχείριση δεν είναι αυτομάτως αποτελεσματική ούτε απαλλαγμένη από προβλήματα.

Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι διαφορετικό: ποιος αποφασίζει για τη διαχείριση του νερού και με ποια κριτήρια;

Όταν προτεραιότητα γίνεται η απόδοση των επενδύσεων και η ικανοποίηση των μετόχων, υπάρχει ο κίνδυνος οι κοινωνικές ανάγκες να περάσουν σε δεύτερη μοίρα. Οι αυξήσεις των τιμολογίων, η συντήρηση των δικτύων, η ποιότητα των υπηρεσιών και η προστασία των οικονομικά ασθενέστερων δεν είναι απλώς τεχνικές λεπτομέρειες. Είναι ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων.

Το νερό δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται όπως οποιοδήποτε άλλο προϊόν. Ο άνθρωπος μπορεί να περιορίσει τις αγορές του όταν οι τιμές αυξάνονται. Δεν μπορεί, όμως, να πάψει να πίνει νερό.

Η Ελλάδα μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή

Και στην Ελλάδα, ο δημόσιος χαρακτήρας του νερού βρίσκεται στο επίκεντρο μιας διαρκούς συζήτησης.

Το 2022, το Συμβούλιο της Επικρατείας, με τις αποφάσεις 190 και 191/2022, έκρινε αντισυνταγματική τη μεταβίβαση της πλειοψηφίας των μετοχών της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ στο Υπερταμείο, υπογραμμίζοντας την ανάγκη διατήρησης του ουσιαστικού ελέγχου από το Ελληνικό Δημόσιο, λόγω της ζωτικής σημασίας των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης.

Η απόφαση αυτή ανέδειξε μια θεμελιώδη αρχή: η ύδρευση δεν αποτελεί μια συνηθισμένη επιχειρηματική δραστηριότητα. Συνδέεται άμεσα με την προστασία της υγείας και την εξασφάλιση βασικών όρων αξιοπρεπούς διαβίωσης.

Ωστόσο, οι εξελίξεις συνεχίζονται. Τον Δεκέμβριο του 2025 διατέθηκε προς πώληση επιπλέον ποσοστό 5% των μετοχών της ΕΥΑΘ από το Υπερταμείο, προκαλώντας νέα ερωτήματα για την κατεύθυνση της πολιτικής διαχείρισης του νερού.

Παράλληλα, το 2026 τέθηκαν στο προσκήνιο αλλαγές στην οργάνωση των υπηρεσιών ύδρευσης, με επέκταση των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ. Οι αλλαγές αυτές συνοδεύτηκαν από αντιδράσεις και προβληματισμούς σχετικά με τον ρόλο των τοπικών φορέων, τον δημόσιο έλεγχο και τις πιθανές επιπτώσεις στους πολίτες.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι παρεμβάσεις της αποσκοπούν στην καλύτερη οργάνωση και στην αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των προβλημάτων του νερού. Οι επικριτές της, από την πλευρά τους, εκφράζουν ανησυχίες για τη συγκέντρωση της διαχείρισης σε εταιρείες εισηγμένες στο χρηματιστήριο και για τον κίνδυνο σταδιακής ενίσχυσης της εμπορευματικής λογικής.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της πολιτικής διαφωνίας.

Δεν αρκεί να διαβεβαιώνει η πολιτεία ότι το νερό θα παραμείνει δημόσιο αγαθό. Οφείλει να διασφαλίζει στην πράξη ότι η διαχείρισή του υπηρετεί το κοινωνικό συμφέρον, ότι οι πολίτες ενημερώνονται για τις αποφάσεις που τους αφορούν και ότι οι απαραίτητες επενδύσεις δεν μετατρέπονται σε πρόσχημα για την αποδυνάμωση του δημόσιου ελέγχου.

Η κυβέρνηση έχει ευθύνη να εξηγήσει με σαφήνεια τις επιλογές της και να αποδείξει ότι οι αλλαγές που προωθεί ενισχύουν την προστασία του πολίτη. Γιατί, όταν διακυβεύεται ένα αγαθό απαραίτητο για τη ζωή, οι διαβεβαιώσεις δεν αρκούν. Χρειάζονται διαφάνεια, λογοδοσία και ουσιαστικές εγγυήσεις.

Από το Παρίσι στη Βολιβία: Τα μαθήματα της διεθνούς εμπειρίας

Η διεθνής εμπειρία προσφέρει σημαντικά παραδείγματα για το τι μπορεί να συμβεί όταν οι κοινωνίες επανεξετάζουν τον τρόπο διαχείρισης του νερού.

Στο Παρίσι, το 2010, η διαχείριση της ύδρευσης επέστρεψε στον δημόσιο έλεγχο, μετά τη λήξη των συμβάσεων με ιδιωτικές εταιρείες. Η δημοτική αρχή επιδίωξε μεγαλύτερη διαφάνεια, ισχυρότερο δημόσιο έλεγχο και καλύτερη αξιοποίηση των εσόδων για τις ανάγκες του δικτύου.

Στο Βερολίνο, η επαναγορά των μεριδίων των ιδιωτών στην εταιρεία ύδρευσης ολοκληρώθηκε το 2013, έπειτα από έντονη δημόσια συζήτηση για το κόστος και τους όρους της ιδιωτικής συμμετοχής.

Τα παραδείγματα αυτά δεν αποδεικνύουν ότι κάθε δημόσια επιχείρηση λειτουργεί υποδειγματικά. Αποδεικνύουν, όμως, ότι η ιδιωτικοποίηση δεν αποτελεί μονόδρομο και ότι η επιστροφή στον δημόσιο έλεγχο μπορεί να αποτελέσει συνειδητή πολιτική επιλογή.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Κοτσαμπάμπα στη Βολιβία.

Το 2000, η ανάθεση της διαχείρισης του νερού σε ιδιωτική κοινοπραξία και οι έντονες αντιδράσεις για τις αυξήσεις των τιμολογίων πυροδότησαν μαζικές κινητοποιήσεις. Χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους, υποστηρίζοντας ότι το κόστος του νερού γινόταν δυσβάσταχτο για πολλές οικογένειες.

Το κίνημα οργανώθηκε γύρω από το Συντονιστικό για την Υπεράσπιση του Νερού και της Ζωής, γνωστό ως La Coordinadora. Οι κινητοποιήσεις αντιμετωπίστηκαν με καταστολή και οι συγκρούσεις άφησαν πίσω τους νεκρούς και τραυματίες.

Τελικά, η σύμβαση ακυρώθηκε και η ιδιωτική εταιρεία αποχώρησε.

Ο «Πόλεμος του Νερού» έμεινε στην ιστορία ως σύμβολο κοινωνικής διεκδίκησης. Έδειξε ότι, όταν οι πολίτες αισθάνονται πως απειλείται η πρόσβασή τους σε ένα θεμελιώδες αγαθό, μπορούν να οργανωθούν και να διεκδικήσουν αλλαγή πολιτικής.

Το μάθημα δεν είναι ότι κάθε ιδιωτική συμμετοχή οδηγεί αναγκαστικά σε αποτυχία. Είναι ότι η διαχείριση του νερού δεν μπορεί να σχεδιάζεται ερήμην της κοινωνίας και ότι η πρόσβαση σε αυτό δεν μπορεί να υποτάσσεται στις οικονομικές δυνατότητες των πολιτών.

Η λειψυδρία δεν αντιμετωπίζεται μόνο με επιχειρηματικά σχέδια

Η κλιματική κρίση, η παρατεταμένη ξηρασία και η αυξανόμενη πίεση στους υδάτινους πόρους καθιστούν την προστασία του νερού πιο επιτακτική από ποτέ.

Η Ελλάδα, όπως και πολλές άλλες μεσογειακές χώρες, καλείται να αντιμετωπίσει σοβαρές προκλήσεις. Η απάντηση, όμως, δεν μπορεί να περιορίζεται σε έκτακτα έργα ή σε διαχειριστικές αλλαγές.

Χρειάζεται ολοκληρωμένη πολιτική: περιορισμός των διαρροών στα δίκτυα, προστασία των πηγών και των υδροφόρων οριζόντων, εξοικονόμηση νερού, βιώσιμη διαχείριση της γεωργικής κατανάλωσης, σύγχρονες υποδομές και μακροπρόθεσμος σχεδιασμός.

Χρειάζεται, επίσης, ενημέρωση και συμμετοχή των πολιτών.

Η προστασία του νερού είναι ευθύνη όλων μας, αλλά δεν μπορεί να μετακυλίεται αποκλειστικά στον πολίτη, την ώρα που οι αρμόδιοι φορείς καλούνται να λάβουν κρίσιμες αποφάσεις για τις υποδομές, τις επενδύσεις και την κατανομή των διαθέσιμων πόρων.

Η λειψυδρία απαιτεί σχέδιο, επιστημονική γνώση και κοινωνική ευθύνη. Δεν πρέπει να μετατρέπεται σε αφορμή για να αποδυναμωθεί ο δημόσιος έλεγχος ενός αγαθού που αφορά όλους.

Ένα ποτήρι νερό χωρίς αντάλλαγμα

Ίσως, τελικά, η συζήτηση για το νερό να μας φέρνει αντιμέτωπους με ένα βαθύτερο ερώτημα: τι είδους κοινωνία θέλουμε;

Μια κοινωνία όπου ακόμη και τα βασικά αγαθά αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως πηγές εσόδων; Όπου η πρόσβαση σε όσα είναι απαραίτητα για την επιβίωση εξαρτάται όλο και περισσότερο από την οικονομική δυνατότητα του καθενός;

Ή μια κοινωνία που αναγνωρίζει ότι υπάρχουν αγαθά τα οποία απαιτούν συλλογική προστασία, δημόσια ευθύνη και αλληλεγγύη;

Η ανθρωπιά αρχίζει από τα απλά. Από το να προσφέρεις ένα ποτήρι νερό σε έναν άνθρωπο που διψάει, χωρίς να ζητήσεις αντάλλαγμα. Από την κατανόηση ότι η ανάγκη του άλλου δεν αποτελεί ευκαιρία για κέρδος, αλλά υπενθύμιση της κοινής μας ανθρώπινης υπόστασης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το νερό δεν έχει κόστος ή ότι οι υποδομές μπορούν να συντηρούνται χωρίς πόρους. Σημαίνει ότι το οικονομικό κόστος πρέπει να αντιμετωπίζεται με τρόπο δίκαιο, διαφανή και κοινωνικά υπεύθυνο, χωρίς να στερεί από κανέναν την πρόσβαση σε επαρκές και ασφαλές πόσιμο νερό.

Η διατήρηση του νερού ως δημόσιου αγαθού δεν είναι απλώς μια πολιτική επιλογή. Είναι δέσμευση απέναντι στην κοινωνία, στο περιβάλλον και στις επόμενες γενιές.

Γιατί το νερό δεν ανήκει σε εκείνον που μπορεί να πληρώσει περισσότερα. Ανήκει σε όλους μας, και όλοι έχουμε ευθύνη να το προστατεύσουμε.

Δεν είναι εμπόρευμα. Δεν είναι πολυτέλεια. Δεν είναι προνόμιο των λίγων.

Το νερό είναι ζωή. Και η ζωή δεν μπορεί να μετριέται μόνο με όρους κέρδους.