Σαν σήμερα, 13 Ιανουαρίου 2018, έφυγε ο Τζίμης Πανούσης. Οκτώ χρόνια μετά, η απουσία του δεν μοιάζει με παρελθόν. Μοιάζει με κενό που μεγαλώνει. Γιατί ο Τζίμης δεν ήταν απλώς ένας καλλιτέχνης. Ήταν μια φωνή που κρατούσε την κοινωνία ξύπνια, ακόμα κι όταν εκείνη ήθελε απλώς να κοιμηθεί ήσυχη.

Δεν υπήρξε ποτέ βολικός. Δεν χάιδεψε αυτιά. Δεν ζήτησε αποδοχή. Μετέτρεψε τη σάτιρα σε εργαλείο αλήθειας και όχι σε ασφαλές καταφύγιο γέλιου. Σε κάθε του εμφάνιση, σε κάθε του στίχο, έβαζε το δάχτυλο εκεί που πονούσε. Και γι’ αυτό αγαπήθηκε, αλλά και πολεμήθηκε.

Η σάτιρα ως πράξη ευθύνης

Ο Πανούσης δεν χρησιμοποιούσε το χιούμορ για να κρυφτεί. Το χρησιμοποιούσε για να αποκαλύψει. Δεν στόχευε μόνο στην εξουσία, στην πολιτική ή στα σύμβολα. Στόχευε και σε εμάς τους ίδιους. Στις αντιφάσεις μας, στη βολή μας, στις σιωπές που βαφτίζαμε «ρεαλισμό».

Η σάτιρά του ήταν άβολη. Και αυτό ακριβώς ήταν η αξία της. Δεν προσφερόταν για εύκολη κατανάλωση. Ζητούσε συμμετοχή, σκέψη, αυτοκριτική. Ζητούσε να μη μείνεις απλός θεατής.

Ένας καλλιτέχνης χωρίς φίλτρα

Ο Τζίμης πλήρωσε ακριβά την ελευθερία του. Με δικαστήρια, με επιθέσεις, με προσπάθειες φίμωσης. Όμως δεν άλλαξε. Δεν έγινε πιο «μαλακός», δεν προσαρμόστηκε, δεν φόρεσε ποτέ κοστούμι κανονικότητας. Προτίμησε να μείνει αιχμηρός και αληθινός, παρά αποδεκτός και σιωπηλός.

Και ίσως γι’ αυτό, οκτώ χρόνια μετά, να μοιάζει πιο σύγχρονος από ποτέ. Σε μια εποχή που όλα φιλτράρονται, όλα εξευγενίζονται και όλα «προσέχονται», ο λόγος του μοιάζει σχεδόν επαναστατικός.

Γιατί μας λείπει περισσότερο σήμερα

Σήμερα δεν λείπει μόνο ο Τζίμης Πανούσης ως πρόσωπο. Λείπει το θάρρος που εκπροσωπούσε. Λείπει εκείνη η αίσθηση ότι κάποιος θα πει αυτό που οι άλλοι σκέφτονται αλλά δεν τολμούν. Ότι κάποιος δεν θα φοβηθεί να γελοιοποιήσει την υποκρισία, ακόμα κι αν το κόστος είναι μεγάλο.

Ο Τζίμης δεν ήταν άγιος. Δεν ήταν τέλειος. Ήταν όμως αληθινός. Και αυτό τον έκανε επικίνδυνο για κάθε μορφή κανονικότητας που βασίζεται στη σιωπή.

Οκτώ χρόνια μετά, δεν τον θυμόμαστε απλώς. Τον χρειαζόμαστε…..

Οι παρέες που γράφουν ιστορία

Και κάπου εκεί, όπου βρίσκονται οι ανήσυχες ψυχές, σίγουρα δεν είναι μόνος. Θα έχει πιάσει κουβέντα με τον Παύλο Σιδηρόπουλο και τον Νικόλα τον Άσιμο. Μια παρέα που δεν έμαθε ποτέ να σωπαίνει, να συμβιβάζεται ή να χωράει σε πλαίσια.

Ο Παύλος με τη μελαγχολική του ευαισθησία,
ο Νικόλας με την ωμή του αλήθεια,
κι ο Τζίμης με το σαρκαστικό του χαμόγελο να τους πειράζει όλους.

Μια παρέα χωρίς καθωσπρεπισμούς, χωρίς φόβο, χωρίς φίλτρα.
Μόνο άνθρωποι που έζησαν ελεύθερα και πλήρωσαν το τίμημα.

Κι ίσως αυτό να είναι τελικά η δικαίωσή τους:
ότι εδώ κάτω μας άφησαν ανήσυχους.
Και εκεί πάνω θα είναι, επιτέλους, παρέα με τους όμοιούς τους.