Εδώ και δεκαετίες –ίσως και πάνω από τέσσερις– η ελληνόγλωσση εκπαίδευση του εξωτερικού παλεύει με τα ίδια βαρίδια. Κι όμως, ξεκίνησε με τις καλύτερες προϋποθέσεις: για να κρατήσει ζωντανή τη γλώσσα, την ταυτότητα, τις ρίζες μας. Για να γίνει γέφυρα ανάμεσα σε πατρίδα και ομογένεια. Για να μεγαλώσουν τα παιδιά μας με διπλό το φως.

Τα ίδια βαρίδια, ξανά και ξανά

Η ελληνόγλωσση παιδεία μπήκε κάποτε κάτω από την ομπρέλα του κράτους με καλές προθέσεις. Όμως στην πράξη, με το πέρασμα δεκαετιών, μετατράπηκε σε πεδίο διορισμών, μεταθέσεων και ρουσφετιών. Αντιμετωπίστηκε από υπουργεία και γραφεία σαν εργαλείο κομματικών ισορροπιών, με μια διαχρονική έλλειψη σοβαρότητας, διαφάνειας και – κυρίως – σεβασμού στον ρόλο της.

Την ίδια στιγμή, οι οικογένειες στο εξωτερικό στήριξαν τα σχολεία σαν κάτι ιερό: σαν τον μόνο τρόπο τα παιδιά να κρατήσουν γλώσσα και ταυτότητα. Σαν ένα σπίτι που οι ίδιοι το κρατούν όρθιο, όταν η Πολιτεία μοιάζει να αδιαφορεί για τα θεμέλιά του.

Κι αν αναρωτηθεί κανείς γιατί δεν υπήρξε ποτέ πραγματική στρατηγική, η απάντηση είναι σκληρή αλλά απλή: Σε 51 χρόνια αλλάξαμε 34 υπουργούς και εκατοντάδες υφυπουργούς.

Πώς να υπάρξει συνέχεια όταν η παιδεία αντιμετωπίζεται σαν πάγκος ανασχηματισμών κι όχι σαν εθνικό σχέδιο δεκαετιών;

Έτσι μείναμε με προβλήματα που ανακυκλώνονται:

Στέγαση σχολείων σε προσωρινά κτίρια εδώ και 40 χρόνια.

Ειδικότητες που λείπουν μονίμως.

Αποσπάσεις που γίνονται με λάθος χρονισμό και ανεπαρκή στήριξη.

Έλλειψη σταθερού παιδαγωγικού προσανατολισμού.

Καμία συστηματική αξιολόγηση των δομών, των εκπαιδευτικών, του έργου.

Καμία εθνική στρατηγική που να διαρκεί περισσότερο από μία κυβερνητική θητεία.

Και δεκαετίες μετά…

Τα δίκαια αιτήματα που επαναλαμβάνονται

• Αύξηση επιμισθίου.
• Επταετείς αποσπάσεις.
• Επιδόματα στέγασης σε πόλεις με εξωφρενικά κόστη ζωής.
• Δυνατότητα επανακλήσης όταν μια θέση μένει ακάλυπτη.
• Δημιουργία ομάδας εργασίας με ανθρώπους που ζουν την πραγματικότητα των κοινοτήτων.
• Συμβάσεις αορίστου χρόνου για ειδικότητες που λείπουν.
• Σταθερότητα στελέχωσης και λειτουργική οργάνωση.

Αιτήματα δίκαια, αναγκαία και – δυστυχώς – μόνιμα ανικανοποίητα.

Μικρές νίκες, μεγάλες πληγές

Οι φωτεινές στιγμές δεν ήρθαν επειδή το κράτος έκανε το καθήκον του, αλλά επειδή γονείς, σύλλογοι και εκπαιδευτικοί κράτησαν ζωντανά τα σχολεία με πείσμα που σπάνια τους αναγνωρίστηκε.
Όμως τα μεγάλα, τα θεμελιώδη, μένουν ακόμα άλυτα:
στέγαση, ειδικότητες, πρόγραμμα σπουδών, ουσιαστική στήριξη αποσπασμένων, σταθερές θέσεις.

Αξιολόγηση Παιδείας – Εκπαιδευτικών – Συστήματος

Και πίσω από όλα αυτά, κρύβεται μια αλήθεια που δεν λέγεται συχνά:
η ποιότητα της παιδείας στο εξωτερικό δεν κρίνεται από τα επιμίσθια, ούτε από τις εγκυκλίους. Κρίνεται από το τι πραγματικά προσφέρουμε στα παιδιά.

Το σύστημα επί χρόνια λειτουργεί χωρίς ενιαία στρατηγική, χωρίς συνοχή προγραμμάτων, χωρίς σοβαρή αξιολόγηση. Ένα σύστημα που αλλάζει εκπαιδευτικούς κάθε χρόνο δεν μπορεί να χτίσει συνέχεια. Ένα σύστημα που δεν επενδύει σε εξειδίκευση, σε επιμόρφωση και σε σταθερότητα, καταναλώνει ανθρώπους αντί να τους ενδυναμώνει.

Και, ας το πούμε καθαρά:
η παραπαιδεία στην χώρα μας και όχι μόνο – δημιούργημα της δικής μας κρατικής ανεπάρκειας – πατάει πάνω στο άγχος των εξετάσεων, εξαντλεί γονείς και παιδιά, και καλλιεργεί μια κουλτούρα πίεσης αντί για μάθηση. Όταν όλα τα άλλα παιδιά του κόσμου αναπτύσσουν δεξιότητες, αθλούνται, χτίζουν ενδιαφέροντα, τα δικά μας τρέχουν σε φροντιστήρια για να επιβιώσουν σε εξετάσεις και τράπεζες θεμάτων που συχνά δεν έχουν καν διδαχθεί.
Αυτό δεν είναι παιδεία, είναι κακοποίηση χρόνου, ψυχής και δημιουργικότητας.

Και όλο αυτό δεν πέφτει στον εκπαιδευτικό που έχει δικαίωμα ανάκλησης.
Δεν πέφτει στο κράτος που αλλάζει πολιτική κάθε τετραετία.
Δεν πέφτει καν στον γονιό που προσπαθεί, συχνά παλεύοντας με τις ίδιες του τις αυταπάτες.

Πέφτει στο παιδί.
Το μόνο που δεν επέλεξε τίποτα, αλλά πληρώνει τα πάντα.

Το μέλλον, όχι άλλο με αναβολές

Όσο συζητάμε για επιμίσθια, κόστη, αποσπάσεις και γραφειοκρατία, ξεχνάμε την ουσία:
την ποιότητα της παιδείας που προσφέρουμε στα παιδιά των κοινοτήτων μας.
Τα ελληνικά σχολεία του εξωτερικού δεν είναι παζάρι, ούτε λογαριασμός εξόδων.
Είναι ο τρόπος με τον οποίο η Ελλάδα θα υπάρχει ακόμη στις επόμενες γενιές.

Και το πιο δύσκολο κομμάτι;
όλοι κάπως βολεύονται: υπουργεία, προξενεία, δομές, εκπαιδευτικοί.

Όλοι — εκτός από τα παιδιά.
Τα μόνα που δεν φταίνε.
Τα μόνα που δεν αποφασίζουν.
Τα μόνα που πληρώνουν.

Γι’ αυτό και η ευθύνη όλων — γονιών, εκπαιδευτικών, κρατικών φορέων — είναι να κοιτάξουν επιτέλους τον καθρέφτη και να αναρωτηθούν:

Μπορούμε να δώσουμε σε αυτά τα σχολεία αυτό που πραγματικά αξίζουν;
Γιατί, αν ΄τόσα χρόνια δεν έφτασαν για να λύσουμε ούτε τα βασικά…
τότε πότε επιτέλους θα τολμήσουμε να κάνουμε το αυτονόητο;

Αυτό είναι το πραγματικό ερώτημα.
Και άργησε ήδη αρκετά….